Μετά τον ακρωτηριασμό: οδηγός βήμα-βήμα μέχρι το πρώτο τεχνητό μέλος
Ο ακρωτηριασμός δεν είναι το τέλος της διαδρομής. Δείτε, στάδιο προς στάδιο, τι συνήθως ακολουθεί μέχρι το πρώτο τεχνητό μέλος: επούλωση, κολόβωμα, πρόθεση, βάδιση και ΕΟΠΥΥ.
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας άνθρωπος πέρασε πρόσφατα έναν ακρωτηριασμό ποδιού, είναι φυσικό να νιώθετε φόβο, θλίψη και πολλές απορίες ταυτόχρονα. Θα ξαναπερπατήσω; Πότε θα φτιαχτεί το τεχνητό μέλος; Ποιος κάνει τι; Σε αυτόν τον οδηγό περιγράφουμε, με απλά λόγια, τη διαδρομή που συνήθως ακολουθείται από το χειρουργείο μέχρι τα πρώτα βήματα με πρόθεση. Κάθε άνθρωπος όμως είναι διαφορετικός: οι χρόνοι και οι αποφάσεις ορίζονται πάντα από τον θεράποντα ιατρό και την ομάδα αποκατάστασης.
Με μια ματιά
- Μετά τον ακρωτηριασμό προηγείται η επούλωση του τραύματος και η διαμόρφωση του κολοβώματος, συνήθως με ελαστικό επίδεσμο ή κάλτσα συμπίεσης, σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού.
- Ο πόνος ή οι αισθήσεις «μέλους-φάντασμα» είναι συχνές και αντιμετωπίζονται από τον ιατρό.
- Η πρώτη πρόθεση φτιάχνεται όταν το κολόβωμα είναι έτοιμο· ο χρόνος διαφέρει κατά περίπτωση.
- Ακολουθούν μέτρηση, δοκιμαστική θήκη, εφαρμογή και εκπαίδευση βάδισης με φυσικοθεραπευτή.
- Για την κάλυψη από τον ΕΟΠΥΥ χρειάζεται γνωμάτευση ιατρού και συμβεβλημένος πάροχος.
Η διαδρομή σε στάδια
Ο παρακάτω πίνακας δίνει μια γενική εικόνα. Οι χρόνοι είναι ενδεικτικοί και διαφέρουν πολύ ανάλογα με την αιτία του ακρωτηριασμού (π.χ. αγγειοπάθεια, διαβήτης, τραύμα), την ηλικία, την επούλωση και τη γενική υγεία.
| Στάδιο | Τι συμβαίνει | Ποιος βοηθά |
|---|---|---|
| Πριν από το χειρουργείο (όταν υπάρχει χρόνος) | Ενημέρωση, ερωτήσεις, πρώτη γνωριμία με το εργαστήριο | Χειρουργός, τεχνορθοπαιδικός |
| Πρώτες εβδομάδες | Επούλωση τραύματος, έλεγχος πόνου, κινητοποίηση | Ιατρική και νοσηλευτική ομάδα, φυσικοθεραπευτής |
| Διαμόρφωση κολοβώματος | Μείωση οιδήματος, σταθεροποίηση σχήματος και όγκου | Ιατρός, φυσικοθεραπευτής, τεχνορθοπαιδικός |
| Πρώτη πρόθεση | Μέτρηση, δοκιμαστική θήκη, εφαρμογή | Τεχνορθοπαιδικός, ιατρός (γνωμάτευση) |
| Αποκατάσταση | Εκπαίδευση βάδισης, ενδυνάμωση, προσαρμογές θήκης | Φυσικοθεραπευτής, τεχνορθοπαιδικός |
| Καθημερινότητα | Τακτικοί έλεγχοι, συντήρηση, αντικαταστάσεις | Τεχνορθοπαιδικός, ιατρός |
Πριν από το χειρουργείο: αν υπάρχει χρόνος
Δεν είναι όλοι οι ακρωτηριασμοί προγραμματισμένοι. Όταν όμως υπάρχει χρόνος, για παράδειγμα σε σοβαρή αγγειοπάθεια ή διαβητικό πόδι, αξίζει να κάνετε τις ερωτήσεις σας νωρίς. Ρωτήστε τον χειρουργό σε ποιο επίπεδο θα γίνει ο ακρωτηριασμός (π.χ. κάτω ή πάνω από το γόνατο) και τι σημαίνει αυτό για την πρόθεση. Μπορείτε επίσης να επικοινωνήσετε με το εργαστήριό μας: η γνωριμία με τον τεχνορθοπαιδικό και η εικόνα ενός τεχνητού μέλους από κοντά βοηθούν πολλούς ανθρώπους να αντιμετωπίσουν το χειρουργείο με λιγότερο άγχος.
Οι πρώτες εβδομάδες: επούλωση και φροντίδα κολοβώματος
Το κολόβωμα είναι το τμήμα του ποδιού που παραμένει μετά τον ακρωτηριασμό. Τις πρώτες εβδομάδες, προτεραιότητα είναι να επουλωθεί σωστά το τραύμα και να ελεγχθεί ο πόνος. Η ιατρική ομάδα θα σας δώσει οδηγίες για τις αλλαγές του τραύματος, την υγιεινή και τις κινήσεις που επιτρέπονται.
Μερικές γενικές αρχές που συχνά συστήνονται, πάντα στο πλαίσιο των οδηγιών του ιατρού σας:
- Θέση του κολοβώματος: οι επαγγελματίες υγείας συχνά συστήνουν να αποφεύγετε θέσεις που ευνοούν τις συγκάμψεις, όπως ένα μαξιλάρι κάτω από το γόνατο ή πολύωρο κάθισμα με λυγισμένο ισχίο. Οι συγκάμψεις δυσκολεύουν αργότερα τη χρήση της πρόθεσης.
- Καθημερινή επιθεώρηση του δέρματος: κοκκίνισμα, πρήξιμο, έκκριμα ή πυρετός πρέπει να αναφέρονται αμέσως στον ιατρό.
- Κινητοποίηση: ο φυσικοθεραπευτής ξεκινά συνήθως νωρίς ασκήσεις για τη διατήρηση της δύναμης και του εύρους κίνησης, στο υγιές πόδι, στον κορμό και στα χέρια.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στο άλλο πόδι, ειδικά όταν ο ακρωτηριασμός οφείλεται σε διαβήτη ή αγγειοπάθεια. Ο κατάλληλος έλεγχος και, όπου χρειάζεται, τα θεραπευτικά υποδήματα για διαβητικούς βοηθούν στην προστασία του.
Διαμόρφωση του κολοβώματος: επίδεσμος και κάλτσα συμπίεσης
Μετά το χειρουργείο το κολόβωμα είναι πρησμένο. Για να μπορέσει να εφαρμόσει σε θήκη, πρέπει το οίδημα να υποχωρήσει και το σχήμα να σταθεροποιηθεί. Γι' αυτό, όταν το επιτρέψει ο ιατρός, χρησιμοποιείται συνήθως ελαστικός επίδεσμος με ειδική τεχνική περίδεσης ή κάλτσα συμπίεσης (shrinker) κατάλληλου μεγέθους. Σε ορισμένα κέντρα χρησιμοποιούνται και άλλες μέθοδοι, κατά την κρίση της ιατρικής ομάδας.
Η σωστή τεχνική είναι σημαντική: ένας επίδεσμος πολύ σφιχτός ψηλά και χαλαρός χαμηλά μπορεί να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό. Ζητήστε από τη νοσηλευτική ομάδα ή τον φυσικοθεραπευτή να σας δείξει πώς γίνεται, και μη διστάσετε να ρωτήσετε ξανά. Μπορούμε επίσης να σας βοηθήσουμε με την επιλογή του κατάλληλου μεγέθους κάλτσας συμπίεσης.
Μέλος-φάντασμα: αισθήσεις και πόνος
Πολλοί άνθρωποι μετά τον ακρωτηριασμό εξακολουθούν να «νιώθουν» το πόδι που δεν υπάρχει: φαγούρα, μυρμήγκιασμα, θέση των δαχτύλων. Αυτό ονομάζεται αίσθηση μέλους-φάντασμα και είναι συχνή, φυσιολογική αντίδραση του νευρικού συστήματος. Όταν οι αισθήσεις αυτές είναι επώδυνες, μιλάμε για πόνο μέλους-φάντασμα.
Ο πόνος αυτός είναι πραγματικός και δεν σημαίνει ότι «είναι στο μυαλό σας». Υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις αντιμετώπισης, φαρμακευτικές και μη, που επιλέγει ο ιατρός σας μαζί με την ομάδα αποκατάστασης. Αναφέρετε πάντα τον πόνο, ακόμη και αν σας φαίνεται παράξενος· μην τον υπομένετε σιωπηλά.
Πότε μπορεί να φτιαχτεί το πρώτο τεχνητό μέλος
Αυτή είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις και η απάντηση είναι: όταν το κολόβωμα είναι έτοιμο και ο ιατρός δώσει το «πράσινο φως». Σε πολλές περιπτώσεις αυτό συμβαίνει μέσα σε λίγες εβδομάδες έως λίγους μήνες από το χειρουργείο, όμως ο χρόνος εξαρτάται από την επούλωση, τη γενική υγεία και την αιτία του ακρωτηριασμού. Σε κάποιες περιπτώσεις, π.χ. με καθυστερημένη επούλωση, χρειάζεται περισσότερος χρόνος.
Συχνά η πρώτη πρόθεση είναι προσωρινή: επειδή ο όγκος του κολοβώματος συνεχίζει να μειώνεται τους πρώτους μήνες, η θήκη χρειάζεται προσαρμογές ή αντικατάσταση. Όταν το κολόβωμα σταθεροποιηθεί, κατασκευάζεται η οριστική πρόθεση.
Η πρώτη επίσκεψη στο εργαστήριο
Στην πρώτη συνάντηση στο εργαστήριό μας, στην Εγνατία 101 στη Θεσσαλονίκη, ο τεχνορθοπαιδικός θα:
- σας ρωτήσει για το ιστορικό σας, τη ζωή σας πριν από τον ακρωτηριασμό, την εργασία και τους στόχους σας,
- εξετάσει το κολόβωμα: μήκος, σχήμα, δέρμα, ουλή, ευαισθησίες,
- σας εξηγήσει από τι αποτελείται μια πρόθεση και ποιες επιλογές ταιριάζουν στο δικό σας επίπεδο ακρωτηριασμού, π.χ. κνημιαία πρόθεση για ακρωτηριασμό κάτω από το γόνατο ή μηριαία πρόθεση για ακρωτηριασμό πάνω από το γόνατο,
- σας ενημερώσει για τη διαδικασία του ΕΟΠΥΥ και για το τι θα χρειαστεί να γράφει η γνωμάτευση.
Φέρτε μαζί σας ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης και μια λίστα με τις ερωτήσεις σας. Καμία ερώτηση δεν είναι «χαζή».
Μέτρηση, δοκιμαστική θήκη και εφαρμογή
Η θήκη (socket) είναι το πιο εξατομικευμένο κομμάτι της πρόθεσης και το πιο κρίσιμο για την άνεση. Η κατασκευή της γίνεται σε στάδια:
- Λήψη μέτρων και αποτύπωμα του κολοβώματος, με τις μεθόδους που ταιριάζουν στην περίπτωσή σας.
- Δοκιμαστική θήκη, συχνά από διάφανο υλικό, ώστε να φαίνεται πού πιέζει και πού «αφήνει» το κολόβωμα. Μπορεί να χρειαστούν περισσότερες από μία δοκιμές.
- Επιλογή εξαρτημάτων: επένδυση σιλικόνης (liner), σύστημα ανάρτησης, πέλμα και, για μηριαίες προθέσεις, γόνατο.
- Ευθυγράμμιση: ρυθμίζεται η θέση των εξαρτημάτων ώστε το βάδισμα να είναι ασφαλές και όσο το δυνατόν πιο φυσικό.
Για τους μηριαίους ακρωτηριασμούς, οι ανατομικές θήκες τύπου MAS είναι μία από τις λύσεις που μπορεί να συζητηθούν.
Τα πρώτα βήματα: φυσικοθεραπεία και εκπαίδευση βάδισης
Το να φορέσετε την πρόθεση είναι η αρχή. Η αποκατάσταση μετά τον ακρωτηριασμό κάτω άκρου περιλαμβάνει εκμάθηση του σωστού τρόπου να φοράτε και να βγάζετε την πρόθεση, ισορροπία, μεταφορά βάρους, βάδιση ανάμεσα σε μπάρες, και σταδιακά βάδιση με ή χωρίς βοηθήματα, σκάλες, ράμπες και ανώμαλο έδαφος.
Η εκπαίδευση γίνεται σε συνεργασία με φυσικοθεραπευτή. Στις εγκαταστάσεις μας υπάρχει ειδικός χώρος φυσικοθεραπείας και εκμάθησης χρήσης τεχνητών μελών, όπου γίνονται και οι απαραίτητες προσαρμογές της πρόθεσης καθώς προχωράτε. Στην αρχή η πρόθεση φοριέται για λίγο και ο χρόνος αυξάνεται σταδιακά, με προσοχή στο δέρμα του κολοβώματος.
Για ιδέες άσκησης όταν θα έχετε προχωρήσει, διαβάστε τον οδηγό μας για την άσκηση με προσθετικά μέλη.
Τα χαρτιά: ΕΟΠΥΥ και άλλες διαδικασίες
Η γραφειοκρατία μπορεί να φαίνεται βουνό σε μια ήδη δύσκολη περίοδο. Τα βασικά για την πρόθεση:
- Ο ΕΟΠΥΥ καλύπτει τεχνητά μέλη κάτω άκρων με γνωμάτευση ιατρού αντίστοιχης με την πάθηση ειδικότητας και παραλαβή από συμβεβλημένο πάροχο.
- Ο ασφαλισμένος καταβάλλει κατά κανόνα συμμετοχή 25% επί της τιμής αποζημίωσης, ενώ ορισμένες κατηγορίες απαλλάσσονται.
- Η αποζημίωση γίνεται έως ανώτατες τιμές ανά εξάρτημα, όπως ορίζει το ΦΕΚ Β' 1079/2022, και τα περισσότερα εξαρτήματα αντικαθίστανται ανά 5 έτη.
Αναλυτικά στοιχεία θα βρείτε στη σελίδα για την αποζημίωση από τον ΕΟΠΥΥ και στον οδηγό «Πόσο κοστίζει ένα τεχνητό πόδι;». Για θέματα όπως η πιστοποίηση αναπηρίας μέσω ΚΕΠΑ και τα επιδόματα, ενημερωθείτε από τις αρμόδιες υπηρεσίες, καθώς οι προϋποθέσεις διαφέρουν. Επικοινωνήστε μαζί μας για να ελέγξουμε τι ισχύει στη δική σας περίπτωση για την πρόθεση. Οι πληροφορίες ισχύουν κατά την ημερομηνία ενημέρωσης.
Λίστα ερωτήσεων για τα ραντεβού σας
Στα ραντεβού είναι εύκολο να ξεχάσει κανείς τι ήθελε να ρωτήσει. Κρατήστε αυτή τη λίστα στο κινητό σας ή τυπώστε την.
Για τον θεράποντα ιατρό
- Πώς προχωρά η επούλωση; Τι σημάδια πρέπει να με ανησυχήσουν;
- Πότε και πώς να ξεκινήσω την περίδεση ή την κάλτσα συμπίεσης;
- Πώς θα αντιμετωπίσουμε τον πόνο, και τον πόνο μέλους-φάντασμα αν εμφανιστεί;
- Πότε θα είμαι έτοιμος για την πρώτη πρόθεση; Θα εκδώσετε εσείς τη γνωμάτευση;
- Χρειάζομαι παραπομπή για φυσικοθεραπεία ή ψυχολογική υποστήριξη;
Για τον τεχνορθοπαιδικό
- Ποιες επιλογές πρόθεσης ταιριάζουν στο επίπεδο ακρωτηριασμού και στη δραστηριότητά μου;
- Πόσες δοκιμές θήκης χρειάζονται συνήθως και πόσο διαρκεί η διαδικασία;
- Τι καλύπτει ο ΕΟΠΥΥ στη δική μου περίπτωση και ποια θα είναι η δική μου συμμετοχή;
- Πώς φροντίζω την πρόθεση και την επένδυση σιλικόνης; Κάθε πότε χρειάζεται έλεγχος;
- Τι κάνω αν η θήκη αρχίσει να πιέζει ή να χαλαρώνει;
Ψυχολογική υποστήριξη: όχι πολυτέλεια
Ο ακρωτηριασμός δεν είναι μόνο σωματική αλλαγή. Θλίψη, θυμός, άγχος για το μέλλον, ανησυχία για την εικόνα του σώματος ή για τη δουλειά είναι συχνά συναισθήματα. Η υποστήριξη από ψυχολόγο ή ψυχίατρο, όταν τη χρειάζεστε, είναι κομμάτι της αποκατάστασης και όχι ένδειξη αδυναμίας. Μιλήστε με τον ιατρό σας για παραπομπή.
Πολλοί βρίσκουν επίσης δύναμη στη γνωριμία με ανθρώπους που ζουν ήδη με τεχνητό μέλος. Στο εργαστήριό μας θα δείτε ανθρώπους που περπατούν, δουλεύουν, οδηγούν μηχανή και αθλούνται με την πρόθεσή τους.
Ο ρόλος της οικογένειας
Η οικογένεια είναι πολύτιμος σύμμαχος, αρκεί να βοηθά χωρίς να «κάνει τα πάντα» για τον ασθενή. Μερικές πρακτικές ιδέες:
- Συνοδεύστε τον στα ραντεβού και κρατήστε σημειώσεις.
- Μάθετε κι εσείς τη σωστή περίδεση του κολοβώματος και τη φροντίδα του δέρματος.
- Κάντε το σπίτι ασφαλέστερο: απομακρύνετε χαλάκια, φροντίστε για καλό φωτισμό και χειρολαβές όπου χρειάζεται.
- Ενθαρρύνετε την αυτονομία, ακόμη κι αν κάποια πράγματα γίνονται πιο αργά στην αρχή.
- Προσέξτε και τον εαυτό σας: η φροντίδα είναι κουραστική.
Όταν ο ασθενής είναι παιδί
Τα παιδιά συχνά προσαρμόζονται εντυπωσιακά γρήγορα στην πρόθεση, αλλά μεγαλώνουν, οπότε η πρόθεση χρειάζεται συχνότερες προσαρμογές και αντικαταστάσεις. Για ορισμένα είδη, όπως οι προθέσεις άκρου ποδός Chopart ή Lisfranc, το παράρτημα του ΕΟΠΥΥ προβλέπει αντικατάσταση ανά 6 μήνες έως την ηλικία των 16 ετών. Οι γονείς θα βρουν περισσότερες πληροφορίες στο άρθρο μας για τα προσθετικά μέλη για παιδιά.
Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε
Από το 1952, τρεις γενιές της οικογένειας Χλαμίδη συνοδεύουν ανθρώπους στη Θεσσαλονίκη και σε όλη την Ελλάδα στη διαδρομή μετά τον ακρωτηριασμό. Είμαστε συμβεβλημένοι με τον ΕΟΠΥΥ για τα προϊόντα που κατασκευάζουμε και συνεργαζόμαστε με κατασκευαστικούς οίκους όπως οι Ottobock και Össur. Μπορείτε να μας μιλήσετε σε οποιοδήποτε στάδιο, ακόμη και πριν από το χειρουργείο.
Καλέστε μας στο 2310 282 894 ή κλείστε ραντεβού. Θα απαντήσουμε στις ερωτήσεις σας με υπομονή και ειλικρίνεια.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Για κάθε απόφαση σχετικά με τη θεραπεία σας, συμβουλευτείτε τον θεράποντα ιατρό.
